ลิเก

วันนี้เข้าไป Comment บล็อกคุณเดย์เค้าจะพูดถึงคุณพรศักดิ์ ส่งแสง ส่องแสง ซึ่งเป็นราชาหมอรำคนหนึ่งของเมืองไทย พ่อปัน ปัน เลยจับเรื่องใกล้ตัวมาพูดคุย ในบล็อกปัน ปัน วันนี้ซึ่งเป็นเรื่องของลิเก หรือว่า ยี่เก แล้วแต่จะเรียกกันครับขึ้นอยู่กับแต่ละพื้นที่

ลิเก ผมไปค้นใน google พบว่ามีมาตั้งแต่ปลายสมัยกรุงศรีอยุธยาต่อถึงต้นกรุงรัตนโกสินทร์ เลยที่เดียวซึ่งก็นับว่ามีประวัติอันยาวนานพอสมครว ซึ่งถ้าจะเรียกว่าเป็นศิลปะการละเล่นคู่บ้านคู่เมืองของเมืองไทยก็คงไม่เวอร์เกินไป

เมื่อก่อนในซอยที่บ้านเกิดของผู้เขียนที่จังหวัดนครราชสีมา เค้าเรียนว่าซอยกิ่งสวายเรียง หรือคนโคราชหลานย่าโมทั่วไปเค้าเรียกชื่อซอยนี้ว่า “ซอยหมอลิเก” ที่มาของชื่อก็เพราะว่าที่ซอยนี้มีคณะลิเกต่างๆ ได้มาชุมนุมเช่าบ้านเรือนกัน เป็นแหล่งใหญ่เพื่อทำมาหากินเลี้ยงปากเลี้ยงท้อง ซึ่งในสมัยก่อนถ้ามีงานบวช งานขึ้นบ้านใหม่ หรือว่า งานศพ ชาวบ้านก็จะมาว่าจ้างคณะลิเกไปเล่นตามงานต่างๆ ซึ่งผู้เขียนเองสมัยเป็นเด็กก็จะตามยายไปดูลิเกบ่อยๆ ครับ เพราะที่วัดกับบ้านของผู้เขียนไม่ห่างกันมาก กว่าจะได้กลับบ้านมานอนก็ประมาณตีสี่ ตีห้าแล้วครับ

 
สำหรับบรรยากาศการดูลิเกเท่าที่จำได้ช่วงแรกๆ ก่อนจะมีการแสดงก็จะมีการแต่งตัว แต่งหน้าของตัวลิเก ซึ่งผู้เขียนตอนเป็นเด็กก็จะชอบพาเพื่อนๆ ไปแอบดูเค้าแต่งหน้ากัน มันเป็นบรรยากาศของเด็กๆ ครับ ก่อนจะมีการแสดงก็จะมีการออกแขก ก่อนเพื่อเป็นการกระตุ้นให้คนดูมีอารมณ์ร่วมที่อยากจะดูลิเก ซึ่งก็จะบอกว่ามันนี้จะแสดงเรื่องอะไร และแสดงในงานอะไร งานของใคร ส่วนมากลิเกก็จะแสดงเกี่ยวกับเรื่องวรรคดีของไทย ทั่วไปๆ ครับ

เมื่อมีการแสดงลิเกไปสักประมาณกลางเรื่องของที่ใช้แสดง หรือช่วงไหนก็แล้วแต่จะมีบรรดา พ่อยก แม่ยก ออกมาตบรางวัลจำพวกพวงมาลัยที่ติดแบงค์ หรือบางคนคลั่งไคล้หนักเข้า หาพวงมาลัยดอกไม้ไม่ได้ก็มีแต่แบงค์ล้วนๆ ครับ ซึ่งบางคนก็ได้หลายร้อยบาทหรืออาจเป็นพัน ๆ บาทเลยที่เดียวเฉพาะการแสดงไม่กี่ชม. ซึ่งถือว่ามีรายได้ดีเลยที่เดียวในยุคนั้น

มาถึงปัจจุบันนี้หลังจากที่ความเจริญเข้ามาประกอบกับบรรดาลิเกคณะต่างๆ ไม่มีงานได้แสดงกันก็เลยแยกย้ายกันไปประกอบอาชีพใหม่กัน ซึ่งก็เปลี่ยนแปลงตามกาลเวลา จะเหลือเพียงคณะลิเก คณะใหญ่ๆ เพียงไม่กี่คณะเท่านั้น ที่จำได้ตอนนี้ก็เห็นจะเป็น “คณะลิเกกระต่ายขาว แสงเพชร” ซึ่งถือได้ว่ามีชื่อเสียงโด่งดังมากในโคราชครับ

ล่าสุดแม่ปัน ปัน พาน้องปัน ปัน ไปดูลิเกที่วัดข้างๆบ้าน ปัน ปัน ก็จะไปรำที่หน้าโรงลิเก หรือบางที่ก็จะไปแยกบรรดาพวกพี่เค้าตีระนาดเสียเลย ซึ่งผมว่าพัฒนาการอย่างหนึ่งของเด็กนะครับ ซึ่งเราที่เป็นผู้ใหญ่ผ่านเหตุการณ์ ต่างๆ นั้นมาหมดแล้วอาจจะมองว่าเค้าจะไปตีทำอะไรกัน แต่เด็กเค้าไม่รู้หรอกครับ ขอเพียงตีแล้วสนุก เกิดเสียงดังแปลกๆ ดีไม่ไม่ดีตีเอามือตัวเองอีกตั้งหากครับ